 |
|
 |
|
| Mexikar
emakume txotxongilolarien lehen topaketan, uztailaren
14an, Mariona Masgrau II. Saria Vixky Ruano
Maistrari eman zitzaion. Lerro hauen gainean
Concha de la Casa, Vicky Ruano eta Elvia Mante.
|
|
Pantzerkiko (Espainia) Zuzendariak eman zuen
irudia Ortuellako (Bizkaia) Txemi Novoak egina
da. Hurekin Elvia Mante, XV. Jaialdiko (Festibaúl)
Zuzendaria.
|
|
Elvia Mante-k eta Vésar Tavera-k, XV.
Jaialdiko Zuzendariek, plaka bat ematen zioten
Concha de la Casari txotxongiloen artea eta,
bai Espainian bai Latin Amerikan, emakume txotxongilolarien
lana balioesteko egin duen bide eredugarria
sariztatzeko.
|
|
Uztailaren 14tik 16ra bitartean Mexikar Historiaren
Museoan izan zen Mexikar emakume txotxongilolarien
I. Topaketan txotxongilo antzerkigintzako maistra
handiek hartu zuten parte, Blanca Herrera eta
Rosita García Espinal, besteak beste.
|
|
César Tavera eta Elvia Mante, organizadores
del XV. Jaialdiaren (Festibaúl) eta Emakume
Txotxongilolarien I. Topaketaren antolatzaileak,
baita Txotxongiloen Etxearen kudeatzaileak ere.
Bertan Monterrey-ko Jaialdi paregabe honetatik
pasatzen diren konpainia eta taldeek maitekiro
oparitutako antzerki pertsonaiak oro gordetzen
dituzte.
Monterrey, Mexiko, 2008ko uztaila
|
|
Hiru egun hauetan hogeitik gora emakume txotxongilolarik
beren txostenak aurkeztu zituzten. Haietan lanbidea
nola burutzen duten, beren lanak nola garatzen
dituzten azaltzen dute, baita goraipatu ere
txotxongiloei dieten amodioa, beren bizitzetako
gorabeherak, jarraitu beharreko bideak eta,
batez ere, eginkizun honetako ibilbide nekoso
honetan laguntzen dieten guztiei dieten maitasuna.
Eta gauza guztien gainetik, lanbide honetan
onartuak eta ezagutuak izateagatik sentitzen
duten poza.
Amaitzeko Elvia Mantek eta Concha de la Casak
dei bat egiten diete txotxongilo antzerkigintzan
dabiltzanei, eta bereziki arlo honetan diharduten
emakumeei beren laguntza eman dezaten 2009an
Charleville Mezieres-en egin behar den aurkezpena
burutzen.
|
| |
|
|
 |
|
Bera ezagutzeko zori handiak gehien maite ditudan
liburuetako bat eskuratzeko aukera eman zidan:
“Eskularru edo zorroko txotxongiloak nola
erabili” alegia. Bertan emakume honek
maisuki erakusten digu urratsez urrats eskularru
edo zorroko antzerkigintzaren nondik norakoak.
1970ean Mexikon argitaratu zen. Bere lanaren
erakusgai eder honek Txotxongilo teknika honen
erabilpena aurkezten du.
"Vicky Ruano" zenbait herrialdek gonbidatu
dute hitzaldiak eman edo bere liburuak aurkez
ditzan. Mexikon bertan, bere jaioterrian, zenbait
telebista saio egin zituen eta berrogei urtetik
gora eman zituen txotxongilo antzerkigintza
zabaltzen lanean aritu zen erakunde guztietan.
Concha
de la Casa
|
|
Behin, Mexiko hirian eskularru edo zorroko
panpinak irakaskuntzan erabiltzeari buruzko
ene eskola amaitutakoan, adin ertaineko maistra-ikasle
bat hurbildu zitzaidan eta hauxe galdetu zidan:
-Utziko didazu, mesedez, ikusten nola dagoen
eginda panpinaren gorputza?
-Ez du gorputzik, erantzun nion, nire besoa
beste gorputzik ez du.
-Eta ahoa? Nola mugi dezake? –galdetu
zidan-.
-Ez du ahoa mugitzen, erantzun nion amultsuki.
Beste galderarik egin gabe, panpina hartu eta
arretaz do egiten diot, saiatuz eta ikusten
nola panpinak hartua zuen bizitza ene eskuetan
haren begien aurrean.
Maiz nire klaseetan gertatu eta gertatzen zaizkidan
honen antzeko hamaika pasadizo konta nitzake
Vicky
Ruano
|
Argibide gehiagorik: http://idnmexico.blogspot.com |
|
|
 |
|
| Bilboko
Txotxongilo Arteetako Dokumentazio Zentroa (Pantzerki)
Txotxongiloak Femeninoan II. Topaketan parte
hartzeko proposamenak ari da biltzen.
Proposamen hauek izan daitezke ordu beteko txostenak,
hamabost minutuko adierazpenak eta gai honetan
oinarritutako ikuskizunak.
Zeure proposamena bidali aurretik nondik norakoak
ikus ditzazun, hementxe duzu “Txotxongiloak
Femeninoan” foroaren aurkezpeneko testua,
Bilboko XXVI. Nazioarteko Txotxongilo Jaialdiaren
barruan egin zena, Jaialdi berareneta Pantzerkiren
zuzendari Concha de la Casaren eskutik.
|
|
Orduan
foro honen berri eman genuen, baita esan ere
interneten bidez segitu ahal izango zela. Gaur
egun ere foro hau zabalik dago oraindik parte
hartu nahi duten guztientzat, emakumeen ikuspegitik
eginiko txotxongilo antzerkiari buruzko gaiak
trukatze aldera.
Emakume txotxongilolaria baldin bazara pasa
zaitez huts egin gabe forotik, eta gizona bazara,
berdin.
Pantzerki
|
|
|
 |
|
2007ko azaroaren 15, 16 eta 17an, Barrainkuako
Kultur Etxeko hitzaldi-aretoan "Txotxongiloak
Femeninoan" lehen topaketa burutu zen .
Foro honetara gonbidatu zintuztegun, txotxongilolariaren
lanbideaz hausnarketa egiteko asmotan, beti ere
emakumeen ikuspegitik, emakume txotxongilolariaren
ikuspegitik, alegia.
Topaketa honen helburua hauxe zen: besteak beste,
emakume askorena ere baden lanbide honen gaineko
ikuspegi, pentsamolde, sentipen eta bizipen anitz
batzea, eta horrekin guztiarekin errealitatearen
azterketa bat egitea.s, y realizar con ello un
análisis de la realidad.
|
|
Aurrera
segitu aurretik, eskertu nahi genizkizueke Topaketa
honetara etortzeko aurkeztu dituzuen eskaerak,
300etik gora, denbora eta diru faltaz erantzun
eta kudeatu gabe geratu direnak. Gauzak horrela,
eta aurtengo lehen ekitaldi honek izan duen arrakasta
ikusita, ekitaldiaren baliabideak handitzen ahaleginduko
gara datorren urterako, eskaerak ere jasoz eta
aurten sor daitezkeen gai berriak zehaztuz.
Eskerrik anitz zuen interesagatik eta espero dugu
parte hartuko duzuela on-line foroan.
Ondoren
topaketaren azken saioaren ondoren, partehartzaileen
artean erredaktatutako ondorioak aurkeztuko
ditugu.
Gaur, 2007ko azaroaren 17an, Bilbon,
Barrainkua 7an, eta hilaren 15-16-17 egunetan
bildurik egon ostean, lehen topaketa honetan
“Txotxongilo Antzerkiko” emakume
profesionalaren lana bere alor desberdin
guztietan (erabilpena, eraikuntza, dramaturgia,
etab.) aztertzeko asmoz parte izan dugunoi,
eta gainerako emakume sortzaile batzuen
historiaren bitartez egin diren beste zenbait
hausnarketa batzuei esker, honako gauzak
behar ditugula bururatu zaigu:
1,Hutsune hau bete dadila behingoz.
2.Gure garaikideak beren rol artistikoan
ezagutzea, beraiengan geure burua ere ezagut
dezagun eta beren erreferenteak gure lan
propioetan sar ditzagun.
3. Beste batzuekin gure eskarmentua partekatzea,
komunikabide sare organikoak sortuz, hala
nola, esaterako, foro hau, bidea elkarrekin
eta enfrentamendurik gabe egiteko xedearekin.
4. Txotxongiloaren atzean oinarrizko hamar
hitz topatu dugula agerian uztea:
1.Bakardadea
2.Elkartasuna
3.Egiazaletasuna
4.Sintesia
5.Ametsa
6.Xalotasuna
7.Seriotasuna (etika)
8.Isiltasuna (entzuteko eta onartzeko
gaitasuna)
9.”Saudade” (“Falta
den norbaiten/zerbaiten presentzia”
esan nahi duen hitz portugesa)
10.Batzea (antzinako arte honen inguruan
dauden emakume profesional guztiak) |
5.Informazioa zabaltzea |
Pantzerki |
|
|
 |
|
| Programatutako
tailerrez gain, gainontzeko beste zenbait tailer
burutu dira eskolako ume eta unibertsitateko ikasleen
taldeetarako, bai Barrainkuako Kultur Etxean,
bai interesatuen ikastetxeetan bertan.
Talde hauek paperezko antzerki-tailerrak burutu
dituzte Ana Laura Barrosekin; baita txotxongiloak
ere Ana Lía Zamoranorekin paper eta kartoizko
zenbait material baliaturik.
|
|
|
|
|
 |
|
Azaroaren
14an, asteazkenarekin, Mariona Masgrau-ren“El
Despertar de los Sentidos” (Zentzumenen
atzartzea) proiektatu ondoren, “Txotxongiloak
Femeninoan” ekitaldiko lehen saria eskaini
zen, kasu honetan, eta omenaldi gisa, Mariona
Masgrau-ri.
Txema Oleagak, semearen izenean, Anastasi Rinos
eta Toni Rumbau-ri eman zien zeramikazko irudia.
Ekitaldi hunkigarri honen ondoren La Tía
Helena txotxongilo taldeak “Astronomoa”
lana antzeztu zuen.
|
Txema
Oleaga, Concha de la Casa, Toni Rumbau eta Anastasi
Rinos.
Sari ematea. |

"Grinen atzartzea” |
"Astronomoa” Helena
Millán
|
Sari banaketen agurra.
|
Hona
hemen omenaldian Toni Rumbau-k eskainitako hitzaldia.
Mariona
Masgrau Saria
Concha maitea eta gaionontzeko adiskideok,
Atseginez heldu naiz, Anastasi Rinos-ekin
batera, Mariona Masgrau-ri emandako Mariona
Masgrau saria jasotzera. Berak ezin jaso
dezakeenez, logikoa da senide edo lagunik
hurkoenek jasotzea. Hemen egon beharko liratekeen
asko falta dira, Marionaren adiskide eta
bidaideak, lagun minak eta familiakoak.
Baina nik uste dut desagertutako pertsona
bati egindako omenaldian, bera, Mariona
dela nabarmenki agertu behar dena eta ez
beste inor. Eta huts egite hauek lortzen
baldin badute haren lekua bere izatez betetzea,
pozik sentituko gara bihotzaren zolatik.
Horra gure benetako saria.
Kontua horixe baita: txotxongilo eta ikuskizun
berezi eta pertsonalen sortzaile izan zen
Mariona artistaren irudia goraipatzea. Izan
ere, hauxe izan zen, nire irudikoz, haren
ezaugarri nagusia: burutzen zituen lanak
bere-bereak zituen eta jende aurrean aurkezten
zituenean, arrisku handi bat hartzen zuen,
beren egiazko nortasuna ezkutuan gorde barik
agertzera ausartzen diren artista guztiek
bezalaxe. Obra bakoitza hutsartera salto
egitea bezalako zerbait zen, abentura harrigarri
bat, bai besteentzat, bai berarentzat ere.
Ausardia urrundik zetorren. La Fanfarra-ren
hasierako lanetan ere aurki ditzakegu jadanik
etorri edo jariotasun honen zantzuak. Nik
uste dut Eugenio, taldearen lehen garaiko
hirugarrena, ados egongo dela esatean Mariona
izan zela La Fanfarra-ren motor artistiko
eta sortzaile nagusia taldearen lehen urteetan.
Berak egiten zituen txotxongiloak eta, ondorioz,
ikuskizunaren hazpegi formalak aukeratzen
zituen. Gero Eugenio eta biok alboetatik
sartzen ginen eta azken ukituak ematen genizkien,
baina hastapena, oinarria, Marionak egina
zegoen jadanik aldez aurretik. Ikusi ahal
izan nituen neure begiekin nola ateratzen
ziren haren eskuetatik geroago zenbait lanetan
La Fanfarra-ren eszenatokiak beteko zituzten
pertsonaiak, aurpegiak, figurak, gorputzak,
eskuak eta soinekoak.
Geroago, konpainia handitu zenean eta nork
bere bidetik jarraitzea erabaki zuenean,
Marionak buru-belarri ekin zion sortzeari,
urtero-urtero obra berri bat aurkezten zuelarik.
Agian bere obrarik pertsonalena den Magadalena-rekin
hasi zen, bertan lehenengo aldiz geroagoko
lanaren lerro nagusiak ezarri zituelarik.
Intimismoa, barne ahotsa zalantzakorrak,
sentipen sakonak eta bakardadearen zirrara
gogorra, irudi txundigarriak, are kezkagarriak
batzuetan, hunkitzeko ahalmen handia zuten
objektu sinbolikoak, urradurak eta ia-ia
deitoratzerik ez. Alde honetatik esan beharra
dago Mariona oso emakume gogorra izan zela,
eta sentimentalismoei itzuri bazitzaien
ere, ez zuen sentimenduetatik ihes egiten.
Beldurrik gabe egin zion aurre bizitzari.
Bere-berea zuen beste ezaugarri bat askatasuna
dugu: libre sentitzea, ezeren edo inoren
menpe jarri gabe. Denok dakigunez, hori
garestia da eta Marionak larrutik ordainduko
zuen, Pepe Otalek ordaindu zuen bezalaxe,
askatasuna banderatzat izan zuen eta usa
honetan ere bertan behera utzi gaituen beste
txotxongilolari bat. Haren bidea ez zen
betiko bide jorratua, gizalegeak, gehienen
gustu estandarrek eta dagokigun agintariak
baimentzen digutena. Arrosak ez baina arantzak
ziren nagusi haren bide hartan. Baina horrelakorik
gertatzen denean artea zorrozten da eta
sortzen diren lanek dizdiz egiten dute originaltasunez
gainezka. Horrelakoak izan ziren Marionaren
lanak beraren azken garaian: originalak
eta distiratsuak. Polemikoak ere bai, ez
baitzegoen guztien gustuak asetzeko prest.
Menderakaitzak, basatiak batzuetan, eta
ausartak beti.
Horregatik irizten diot ezin egokiago Concha
de la Casa-ren ekimenari, Mariona Masgrau
saria sortzeari, alegia. Eta lehenengo aldi
honetan Marionari berari emateari zilegi
eta esker oneko ekintza deritzogu. Helburua
gure ondoan apaltasunez baina ausardiaz
lan egin zuen artista baten bizitza eta
lana goraipatzea da; Espainian ez ezik,
Argentinan eta Brasilen ere miretsia izan
zena (hementxe zituen bere zaletu gehienak
eta sutsuenak). Haren izpiritu libre horrek
harritzen eta liluratzen zituen itsasoaz
beste aldekoak. Haren ikuskizunak ez ziren
batere otzanak eta horrek, zalantzarik gabe,
Ameriketako ikusleak zur eta lur uzten zituen,
baina era berean gogoko izaten zuten.
Hortaz, Concha de la Casa-ren ekimen honekin
bat nator guztiz eta, bide batez, eskertu
nahi diot omendutako artistaren lagun hurko
eta senideen partetik, ekitaldi sinboliko
baina egiazko hau, haren obra eta ibilbidea
goraipatzeko balioko duena. Utzi berri gaituenak
gure gogoan bizirik iraun dezan modu bat
da. Luzaro bizi bedi Mariona Masgrau saria!
Toni Rumbau
Honakoek ere izenpetzen dute testu hau:
Octavi Rumbau Masgrauk, Eugenio Navarrok,
Pili Gálvezek, José Mecherok.
|
|
|
|
 |
|
Bilborock
Aretoan Mariona Masgrauren bideoak proiektatzeko
asmoa dugu. “Magdalena”rekin hasiko
gara eta ondoren “Constantine” emango
dugu, eta gaur gauean zikloari amaiera emango
diogu “Grinen Atzartzea”rekin. Bideoa
amaitu ondoren, “La Tía Helena”
txotxongilo taldeak “El Astrónomo”
izeneko bere obraren zati bat eskainiko digu eta
geroago “Txotxongiloak Femeninoan”
I. Saria emango dute, ekitaldi honetan Mariona
Masgrauren omenez.
Pantzerki |
|
|
|
 |
|
| Jaialdiaren
lehen asteburuan (azaroak 10 eta 11), teatro emanaldiek
Puppy (Guggenheim ondoan) eta Tapeliako (Uribitarte
pasealekua) plazak alaitu dituzte, bi konpainiaren
eskutik, hots: Soriako Juan Catalina eta Kolonbiako
Granito Cafecito.
Granito Cafecito honek beste emanaldi bihotz-barnekoago
bat ere eskaini zigun Barrainkuako Kultur Etxean.
|
 |
 |
Pantzerki
|
|
|
 |
|
|
Larunbatean,
azaroak 10, hasiera eman genion geure jaialdiari
Bilborock aretoan, Valeria Guglietti-ren (Argentina)
“No toquen mis manos” (Ez ukitu nire
eskuak) lan ederrarekin, txotxongilo eta itzaletatako.
Asteburu berean Bilborock eta El Carmen aretoetan
Panta Rhei (Euskal Herria) eta El Grillo (Kordoba)
taldeek “Txintxilipurdi Erregea” eta
“El Soldadito de plomo” (Berunezko
soldadua) lanak eskaini zituzten hurrenez hurren.Ez
huts egin hasi berria den jaialdi honetako gainontzeko
antzezpenak eta ekitaldiak! |
|
Pantzerki
|
|
|
 |
2007ko
urriaren 29tik azaroaren 23ra arte Barrainkuako
Kultur Etxean (Barrainkua, 5 . Bilbao), Jesús
Atienza-ren "Hariak,ametsak, itzalak eta
emakumeak" erakusketa ikustera joan ahal
izango zarete.
Bilboko
XXVI. Nazioarteko Txotxongilo Jaialdiaren
kariaz, eta aurtengo ekitaldirako hautatu
duen goiburuaz (“Txotxongiloak
femeninoan”) baliaturik, erakusketa
honen bitartez Txotxongiloen mundua
eta unibertsoa honen existentzia ahalbidetzen
duten emakume txotxongilolariak omendu
nahi nituzke.
Jesús Martinez Atienza.
|
Pantzerki
|
|
|
 |
|
“Txotxongiloak
Femeninoan” izeneko lehen topaketaren kariaz
(Mariona Masgrau-ri Omenaldia) XXVI. BNTxJan zehar
sortu dugun lehen foroari emango diogu hasiera gaur.
Txotxongilo antzerkiaren eme izaeraz hausnarketa,
solas, eta elkarrekin mintzatzeko une bat da. Foro
telematiko hau zabalik egongo da Jaialdiaren azken
egunera arte. Orduan zuen ekarpen guztien ondorioak
bildu eta eztabaidatuko dira.
Denok animatu nahi zaituztegu bertan parte hartzera,
planteatzen diren gaien gaineko zuen ideiak eta
iritziak han plazaratzeko; edota zeuei interesa
dakizkizuekeen beste batzuk iradokitzeko.
Forora esteka honen bitartez sar zaitezkete: Forora
joan.
Pantzerki |
|
|
|
 |
| |
Todas las imágenes e información
son propiedad de Pantzerki y/o sus autores.
No está permitida su reproducción pública en
ningún medio sin el previo consentimiento de su propietario.
|
|